آنتی اکسیدان Antioxidant
وقتی صحبت از سلامتی بدن و خصوصا پوست در میان باشد یکی از اصطلاحاتی که عموما مطرح می شود آنتی اکسیدان است، در ادامه به بررسی این موضوع می پردازیم که چرا شما همیشه باید آنتی اکسیدان ها را در رژیم غذایی و یا برنامه روزانه مراقبت از پوست خود قرار دهید.
اینکه اولین بار چه کسانی آنتی اکسیدان ها را کشف کردند مدارکی در دست نمی باشد اما سابقه ظهور آنتی اکسیدان ها در نظریه های پزشکی به اویل قرن 19 و 20 بر می گردد، ضمنا هر آنتی اکسیدان تاریخچه منحصر به فرد خود را دارد به عنوان مثال ویتامین E و C در ابتدا توسط پزشکی به نام هنری ا ( Henry A ) کشف شدند. فواید آنتی اکسیدان ها برای پوست قابل انکار نیست شهرت آنتی اکسیدان ها بیشتر پیرامون توانایی آنها در مبارزه با رادیکال های آزاد می باشد. برای درک بهتر آنتی اکسیدان ها و چگونگی عملکرد آنها ابتدا بهتر است به بررسی رادیکال های آزاد و مضرات آنها بپردازیم تا بتوانیم مفهوم آنتی اکسیدان را راحت تر و بهتر درک  کنیم.
همانطور که می دانید الکترون ها به صورت جفتی هستند، در واقع رادیکال های آزاد الکترون های هستند که جفت خود را از دست داده اند و با هر الکترونی که بر خورد می کنند واکنش نشان داده و با سلول ترکیب می شوند تا الکترون از دست رفته خود را بازیابی کنند، این امر باعث می شود سلول ترکیب شده الکترون از دست داده و قادر به عملکرد صحیح نباشد، از این رو خود به جوینده الکترون ( رادیکال آزاد ) تبدیل شده و در نهایت منجر به ایجاد یک واکنش شیمیایی مخرب در سطح پوست و بدن می شود. به سطح یک سیب بریده شده دقت کنید بعد از گذشت مدت زمانی شروع به تغییر رنگ و کدر شدن می کند واکنش های آسیب رسان رادیکال های آزاد برای بدن و پوست درست شبیه به سیب بریده شده می باشد.
با این حال رادیکال های آزاد در بدن تولید می شوند به عنوان مثال کبد رادیکال های آزاد را  تولید و از آنها برای سم زدایی بدن استفاده می کند و یا گلبول های سفید از رادیکال های آزاد برای از بین بردن ویروس ها، باکتری ها و یا سلول های آسیب دیده استفاده می کنند. اما در ادامه و با از بین رفتن ماده بیگانه، بدن از آنتی اکسیدان ها برای از بین بردن و پاکسازی رادیکال های آزاد استفاده می کند. عمده ترین منبع تولید رادیکال های آزاد در بدن سوخت سلولی می باشد  که هر لحظه در تمام بدن تولید می شود اما ممکن است تولید رادیکالهای آزاد به دلایل مختلف نظیر آفتاب، سیگار، آلودگی های محیطی، مجاورت با مواد شیمیایی، رژیم های غذایی نامناسب، غذا های فرآوری شده و ... تشدید یابد، یکی از مهترین دلایل تشدید تولید رادیکال آزاد اکسیژن است در واقع وقتی فعل و انفعالات برخی از مولکولها با اکسیژن دچار اختلال شود منجر به تولید رادیکال های آزاد می شود. این عدم توازن که در آن رادیکال های آزاد بیشتر از آنتی اکسیدان های موجود در بدن هستند را استرس اکسیداتیو نامیده می شود در این وضعیت آسیب های سلولی و یا حتی مرگ سلول بیش از پیش رخ می دهد. استرس اکسیداتیو طولانی مدت می تواند فرآیند پیری پوست را تسریع بخشد و باعث ایجاد چروک ، کدرشدن رنگ پوست، شل شدن و افتادگی پوست، لک های ناشی از پیری و در کل پیری زودرس پوست شود.
آنتی اکسیدان ها با خنثی کردن اثرات مخرب اکسیداتیو زنجیره فعالیت های شیمیای رادیکال های آزاد را متوقف می کنند، در واقع آنتی اکسیدان ها که انواع خاصی از ویتامین ها، مواد معدنی و آنیزم ها هستند باعث محافظت از پوست در برابر آسیب های سلولی ناشی از رادیکال های آزاد می شوند از این رو نام آنها را آنتی اکسیدان و یا به عبارت دیگر ضد اکسیدان گذاشته اند. این ماده قبل از آنکه رادیکال های آزاد آسیب بیشتری به سلولها برسانند الکترون از دست رفته را به آنها برمی گردانند بدون آنکه خود به رادیکال آزاد تبدیل شوند به این ترتیب اثر مخرب اکسیداتیو را خنثی می کنند در حقیقت می تواند گفت هر ماده ای که بتواند فرآیند اکسیداسیون را مهار کند جز دسته آنتی اکسیدان ها قرار می گیرد.                                                                                                                       


یکی از مهمترین ویژگی های آنتی اکسیدان محلول بودن در آب و یا چربی است، زیرا بافت های سلولی به گونه ای هستند که غشا ها از جنس چربی و فضای داخلی و خارجی سلول از جنس آب می باشد از این رو آنتی اکسیدان های محلول در چربی از غشا سلول و انواع محلول در آب از فضای داخلی و خارجی سلول محافظت می کنند بنابراین هر دو نوع آنتی اکسیدان مورد نیاز پوست می باشد تا یک سد دفاعی در برابر رادیکال های آزاد ایجاد کنند. آنتی اکسیدان ها شامل فرم های مختلفی هستند مانند کارتنوئیدها ( Carotenoids )، بتاکاروتن ( Beta- Carotene )، لیکوپن ( Lycopene )، رسوراترول ( Resveratrol )، پلی فنول ( Polyphenols ) ، ویتامین های مانند C، E، A، D و... که فرآیند اکسیداسیون یا واکنش سلولی به اکسیژن و پراکسید یا رادیکال های آزاد را مهار می کنند، از فواید آنتی اکسیدان ها برای پوست می توان به موارد زیر اشاره کرد.
- کند شدن روند پیری پوست
- داشتن پوستی سالم تر، جوان تر و درخشان تر
- سم زادی و پاکسازی پوست
- شفافیت پوست
- جلوگیری از شل شدن و افتادگی پوست
- افزایش خاصیت کشسانی و ارتجاعی پوست
امروزه سطح آنتی اکسیدان های موجود در مواد غذایی توسط تست ORAC به معنای « ظرفیت جذب رادیکال اکسیژن » محاسبه می شود. این تست قدرت جذب و از بین بردن رادیکال های آزاد توسط آنتی اکسیدان موجود در یک گیاه را نشان می دهد، بر اساس امتیاز ORAC که توسط آزمایشگاه داده های غذایی مرکز تحقیقات تغذیه انسانی و سرویس تحقیقات کشاورزی آمریکا محاسبه شده است برخی از غنی ترین گیاهان و مواد غذایی سرشار از آنتی اکسیدان به شرح زیر می باشد:
1) زالزالک   25000   امتیاز
2) شکلات تلخ   21000   امتیاز
3) گردو   17000  امتیاز
4) تمشک   14000  امتیاز
5) زغال اخته 9500  امتیاز
6) گشنیز 5100   امتیاز
از سایر گیاهان و مواد غذایی سرشار از آنتی اکسیدان می توان به سیب، کشمش، توت فرنگی، انگور قرمز، آلو، پیاز، حبوبات، شاه توت، گیلاس و لوبیا قرمز اشاره کرد. توجه داشته باشید میوه ها و گیاهان قرمز رنگ سرشار از آنتی اکسیدان می باشند. لاوری رایت استاد دانشگاه فلوریدا می گوید " آنتی اکسیدان ها ترکیباتی هستند که در انواع مواد غذایی یافت می شوند و آسیب های سلول را متوقف می کنند، در حقیقت آنتی اکسیدان ها پس از هضم غذا آزاد می شوند و از طریق جریان خون به سلول ها راه می یابند دقیقا جایی که با رادیکال های آزاد مبارزه می کنند"

                                                                                                                                    


مشهودترین اثرات مخرب رادیکال های آزاد در بدن بر روی پوست، خصوصا پوست صورت و گردن می باشد بنابراین بسیاری از برندهای مطرح در صنعت پوست و زیبایی در محصولات ضد پیری و جوان کننده خود از آنتی اکسیدان های مختلفی بر حسب نوع کاربرد کرم استفاده می کنند. توجه داشته باشید اکثر آنتی اکسیدان های موجود در محصولات مراقبت از پوست دارای یک مکانیسم اصلی هستند اما ممکن است عملکردها و اثرات مختلفی داشته باشند. در ادامه به بررسی چند نمونه از ویتامین های دارای خواص آنتی اکسیدان قوی می پردازیم.
ویتامین E :
ویتامین E یا آلفاتوکورفول خانواده ای از هشت ماده مغذی مختلف، این ترکیبات همگی محلول در چربی هستند. بیشتر غشا سلول از چربی های غیر اشباع تشکل شده اند که نسبت به رادیکال های آزاد و اکسیداسیون بسیار حساس هستند از این رو ویتامین E اثر محافظتی مناسبی بر غشا سلولی یا لپوپروتئین ها دارد و روند پیری پوست را به تعویق می اندازد. همچنین این ویتامین دارای خاصیت ضد التهابی نیز می باشد و از پوست در برابر اشعه های فرابنفش محافظت می کند، لازم بذکر است ویتامین E یکی از پایه های اصلی کلاژن سازی در پوست است از دیگر فواید این ویتامین می توان به حفظ رطوبت پوست، کمک به درمان لک های پوستی ناشی از آفتاب و افزایش سن و درمان آفتاب سوختگی اشاره کرد.
ویتامین C :
این ویتامین محلول در آب می باشد و به راحتی در اکثر مواد غذایی، گیاهان و میوه جات در دسترس است، البته انسان ها بر خلاف حیوانات نمی توانند این ویتامین را در بدن خود تولید کنند لذا باید از خارج و توسط مواد غذایی دریافت شود، همچنین بدن ما به دلیل محلول بودن این ویتامین در آب قادر به ذخیر سازی آن نمی باشد و باید به صورت روزانه و مرتب در اختیار بدن قرار گیرد. ویتامین C یکی از مهمترین و حیاتی ترین آنتی اکسیدان های موردنیاز بدن می باشد زیرا این ویتامین علاوه بر اینکه باعث تولید کلاژن و تقویت فیبرهای کلاژن و در نتیجه باعث افزایش قدرت ارتجاعی واستحکام پوست می شود، خطر خشکی و تورم را نیز کاهش داده و نشانه های پیری پوست و لک های ناشی از افزایش سن را نیز از بین می برد.  این ویتامین دارای خاصیت های آنتی اکسیدانی دیگری مانند روشن و شفاف کننده رنگ پوست، خواص ضد لک و درمان جای جوش نیز می باشد، همچنین در ساخت سایر آنتی اکسیدان ها نیز موثر است از این  رو ویتامین C به عنوان یک آنتی اکسیدان بسیار موثر در صنعت مراقبت از پوست بسیار مورد توجه قرار گرفته است.
                                                                                                                          


ویتامین B :
پیشتر تصور می شد ویتامین B فقط یک ویتامین می باشد اما بعدها مشخص شد این ویتامین ها از لحاظ شیمیایی متفاوت هستند اما با هم دیگر در منبع غذایی وجود دارند اشکال مختلف ویتامین B عبارتند از : B1 (تیامین)، B2 (ربیوفلاوین)، B3 (نیاسین)، B5 (پانتوتینک اسید)، B6 (پیریودوکسین و پیریودوگزامین)، B7 (بیوتن)، B9 (فولات و فولیک اسید)، B12 (کوبالامین)، هر کدام از مشتقات ویتامین B برای پوست بسیار مفید هستند به عنوان مثال ویتامین B5 به دلیل حفظ رطوبت پوست در صنعت محصولات مراقبت از پوست بسیار مورد توجه قرار گرفته است این ویتامین به آبرسانی و بهبود علائم پیری پوست کمک شایانی می کند و در درمان اگزما به دلیل کمک به رشد و تولید سلولهای سالم بسیار مفید است. ویتامین B6 در مقابله با پرتوهای مضر فرابنفش بسیار موثر است در مطلاعات محققان ژاپنی بر روی موش های بدون مو مشخص شد که استفاده از  این ویتامین حتی به صورت موضعی در مقابله با اشعه فرابنفش بسیار موثر است، در کل ویتامین B و مشتقات متعدد آن به عنوان عامل اصلی در محصولات ضد پیری و آبرسان استفاده می شوند به عنوان مثال ویتامین B3، بالاترین لایه پوست یعنی اپیدرم را جهت حفظ رطوبت تقویت می کند این ویتامین به عنوان یک عنصر روشن کننده پوست نیز شناخته می شود به صورتی که با استفاده منظم شاهد کاهش رندگدانه های اضافی پوستتان می باشید همچنین در درمان روزاسه، آکنه بسیار موثر است و از التهاب و حساسیت پوست جلوگیری می کند.
ویتامین A :
ویتامین A از جمله ویتامین های موجود در چربی می باشد، که جهت فعالیت های بدن و واکنش های بیو شیمیایی ضروری است این ویتامین دارای خواص آنتی اکسیدانی قوی می باشد. از فرم های فعال این ویتامین می توان به رتینول، تینال، کاروتنوئیدها و رتینوئیک اسید اشاره کرد در مطالعات دانشگاه میشیگان مشخص شد که استفاده از ویتامین A به فرم رتینول می تواند باعث از بین رفتن چروک ها در اطراف چشم شود. استفاده از این ویتامین در فرم رتینوئیک اسید باعث درمان چروک ها ریز، لک های ناشی از افزایش سن و خشکی های ناشی از آفتاب می شود توجه داشته باشید استفاده بیش از اندازه از رتینوئیک اسید باعث قرمز و لایه لایه شدن پوست می شود .همچنین ویتامین A با کنترل غدد سبوم پوست از تولید بیش از اندازه چربی جلوگیری می کند و با پاکسازی پوست از سلولهای مرده باعث درمان آکنه و جای جوش می شود. این ویتامین دارای خواص آنتی اکسیدانی متعددی می باشد که باعث سم زدایی و پاکسازی پوست صورت شده و به شفاف و روشن ماندن رنگ پوست کمک می کند. ویتامین A به دلیل دارا بودن خواص ضد التهابی در درمان اگزما و پسوریازیس نیز موثر است و برای تشکیل گلیکوپروتین ها ( ترکیبی از شکر و پروتین که به سلولها کمک می کنند تا بافت نرم را تشکیل دهند ) بسیار موثر است و با کمک به تولید بیشتر کلاژن، چروک پوست را از بین می برد و  در آبرسانی و حفظ رطوبت پوست موثر است.
وتیامین D :
ویتامین D یا کلسیفرول یکی از انواع ویتامین های محلول در چربی می باشد نکته جالب توجه این است که ویتامین D در واقع یه هورمون است نه ویتامین، همچنین این ویتامین بر خلاف ویتامین های دیگر که باید از طریق مواد غذایی و مکمل ها در اختیار بدن قرار گیرند خود در بدن ساخته می شود در واقع ویتامین D از طریق جذب پوستی نور آفتاب در بدن ساخته می شود در طی این فرآیند کلسترول پوست به ویتامین D تبدیل می شود و سپس این ویتامین توسط کبد و کلیه جذب شده و در جهت کمک به تولید سلولهای سالم در اختیار بدن و پوست قرار می گیرد. البته توجه داشته باشید قرار گیری بیش از اندازه و بدون ضد آفتاب در برابر نور خورشید سبب بروز مشکلات پوستی می شود.شاید یکی از شناخته شده ترین کاربرد ویتامین D در درمان اگزما و پسوریازیس باشد اما این ویتامین به دلیل دارا بودن خواص آنتی اکسیدانی در درمان پیری زودرس پوست، چروک و شفافیت پوست نیز کاربرد دارد و به جوان سازی پوست کمک می کند. بعنوان مثال ویتامین D3 یکی از مشتقات ویتامین D می باشد و به دلیل خاصیت ضد التهابی در درمان آفتاب سوختگی بسیار کاربرد دارد.
آنتی اکسیدان های معروف دیگر نیز نظیر رسوراترول، پلی فنول، Q10 وجود دارند که دارای خواص مشابهی هستند و اغلب در کرم های مراقبت از پوست یافت می شوند. در نهایت آنتی اکسیدان ها مانع از آسیب دیدن سلولها توسط رادیکال های آزاد می شود و مانع از بروز مشکلات پوستی نظیر پیری زودرس ، لک، کدر شدن رنگ پوست، شل شدن پوست و آسیب به سلولهای  پوست می شوند امروزه با توجه به فواید شگفت انگیز آنتی اکسیدان ها این ماده موثر با فرم های گوناگون در اغلب کرم های مراقبت از پوست یافت می شوند.